Više od pola miliona građana Srbije koji imaju pravo glasa na predstojećim parlamentarnim izborima 25. oktobra u biračkom spisku nema precizno navedenu adresu, pokazala je analiza javno dostupnih podataka koju je sprovela Radio Slobodna Evropa (RSE). U pojedinim slučajevima veliki broj birača evidentiran je na istoj adresi, iako se na toj lokaciji nalaze porodične kuće ili objekti koji ne odgovaraju broju prijavljenih stanovnika.
RSE je automatskom obradom podataka utvrdio da su birači bez upisane ulice i broja registrovani širom Srbije, od Prijepolja i Čačka do Preševa i Bujanovca. Samo u 13 pograničnih opština oko 85.000 birača vodi se na adresi označenoj kao „nema ulice 0“. U naselju Ivanje kod Prijepolja, na takvoj adresi je, prema podacima od 21\. septembra, registrovano 1.523 birača, dok je prema popisu iz 2022. godine u celom naselju živelo 1.101 stanovnik.
Problem nije ograničen samo na adrese bez ulice i broja. U Beogradu, prema analizi RSE, više od 90 odsto adresa u biračkom spisku nema naveden broj stana. Evidentiran je samo ukupan broj birača po ulazu, zbog čega nije moguće utvrditi koliko je birača prijavljeno na pojedinačnim stanovima. Kao jedan od primera navodi se soliter u Zemunu sa 176 birača na istoj adresi.
Prema objašnjenju Vladimira Ercega iz Centra za istraživanje, transparentnost i odgovornost (CRTA), deo problema proizlazi iz neusaglašenosti evidencije prebivališta koju vodi Ministarstvo unutrašnjih poslova i adresnog registra Republičkog geodetskog zavoda. Kada se ulici dodeli nova numeracija, podaci se menjaju u adresnom registru, ali se u evidenciji MUP-a, prema njegovim navodima, promena ne vrši automatski. Birački spisak je poslednja karika u tom procesu.
Sličan problem RSE je registrovao i u Priboju, gde je na jednoj adresi sa kućnim brojem jedan bilo upisano 247 birača, dok se na toj lokaciji, prema analizi satelitskih snimaka i podacima iz katastra, nalazi porodična kuća površine 88 kvadratnih metara. Erceg navodi da provera ovakvih slučajeva pokazuje da nije nužno reč o „fantomskim biračima“, već o greškama nastalim prilikom prebacivanja podataka sa adresa bez kućnog broja na novonumerisane adrese.
Posebno su upadljivi podaci o adresama centara za socijalni rad.
U Novom Sadu je na adresi gradskog Centra za socijalni rad, prema podacima od 21. septembra, bilo upisano 446 birača. Zakon omogućava da osobe koje nemaju gde da prijave prebivalište budu prijavljene na adresi centra za socijalni rad, uz saglasnost centra i odluku MUP-a. RSE navodi da Ministarstvo unutrašnjih poslova nije odgovorilo na pitanja o tome koliko je građana na ovaj način prijavljeno i kako se taj broj menjao tokom prethodnih godina.
Vladajuća Srpska napredna stranka (SNS) odbacuje optužbe o manipulacijama biračkim spiskom i ocenjuje ga kao „transparentan“ i „najažurniji do sada“.
Sa druge strane, opozicija i organizacije koje prate izbore traže pristup različitim državnim evidencijama kako bi njihovim međusobnim poređenjem proverile tačnost biračkog spiska i eventualne nepravilnosti. Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave saopštilo je RSE da je vođenje evidencije prebivališta i boravišta u nadležnosti MUP-a, dok MUP do objavljivanja teksta nije odgovorio na pitanja RSE.
Pitanje biračkog spiska posebno je bilo u fokusu nakon izbora 2023. godine, kada su opozicija i nevladine organizacije tvrdile da je dolazilo do organizovanog premeštanja birača radi uticaja na rezultate izbora u Beogradu. Vlast je te navode odbacivala. RSE sada navodi i primer nedovršene kuće u Beogradu na kojoj je tokom prethodnih izbora bilo prijavljeno 51 birač, dok ih je prema podacima od 21. septembra ove godine na istoj adresi evidentirano sedam.
Zvanično objašnjenje MUP-a o toj promeni, navodi RSE, nije dobijeno.
A.Đ.
