Na zvaničnom sajtu Sunnyville Premium stambenog kompleksa koji se gradi u blizini kompleksa Sunnyville ovaj prostor predstavlja se kao idealno mesto za život. Kupcima se oslikava kompleks koji ima sve: niske cene, zelenilo, lep pogled i blizinu centra grada.
Međutim, kada se stigne do Sunnyvilla, ne čeka vas zelenilo već zgrade, gradilišta i deca koja se igraju na ulici jer obećani park već tri godine nije izgrađen.
Naselja se ne grade za investitore već za one koji će u njima živeti
Područje oko naselja Sunnyville intenzivno se razvija, a pitanje je da li javna infrastruktura može ispratiti povećani broj stanara. Udruženje Komšijska mreža apelovalo je na gradske vlasti da stanarima omogući prostor za rekreaciju, odmor, druženje i sport u prirodi. Umesto parka stanovnici naselja Sunnyville dobili su samo obećanja.
Ana Gacić, osnivačica udruženja Komšijska mreža, ističe da oni nisu tražili izmene urbanističkih planova. Planskim dokumentima tri lokacije bile su namenjene upravo za školu, vrtić i javnu zelenu površinu:
„Naš zahtev bio je da se realizuje ono što je već bilo planirano,“ navela je.
Dok je obavljao funkciju predsednika Privremenog organa Grada Beograda, Aleksandar Šapić je 3. decembra 2023. godine najavio da će Višnjička banja u narednih nekoliko godina dobiti novi vrtić i osnovnu školu, a u planu je bilo i proširenje Slanačkog puta.
Do realizacije ovih projekata nije došlo i stanovnici ovih naselja susreću se sa još jednim problemom: sve više stanova za život i nedovoljno uslova za življenje.
Miljan Salata arhtitekta, jedan od osnivača podkasta Sfera koji se bavi arhitekturom kao mehanizmom društvene promene, objašnjava za Mašinu da značaj javnih prostora leži u tome što su oni neophodni da bi se uopšte kreirala zajednica i da bi se odvijao život neke zajednice.
„Oni nisu neka puka estetika i nisu samo prazni prostori već predstavljaju katalizatore za ono što mi zovemo društveni život,“ objašnjava Salata i dodaje da svi ljudi imaju potrebu za socijalizacijom i prirodom.
„Potrebe ljudi u svim vremenima su iste: svi imamo potrebu za socijalizacijom, društvenim životom, svi volimo da budemo okruženi zelenim prostorom, deca vole da se igraju napolju“, podseća Salata, ali ističe kako su se danas promenili logika i pristup što je očito u primeru kompleksa Sunnyville i komšijskog naselja Višnjička banja.
Arhitekta kaže da smo pre 30 ili 40 godina imali jedan zaista odgovoran pristup urbanističkom planiranju i da su se urbanistički planovi radili godinama, nekad decenijama uz konsultacije sa lokalnim zajednicama da bi se na što bolji način prikupile informacije o njihovim potrebama.
„Ovde danas u 2026. godini mi krećemo od potrebe investitora, logike profita, od toga koliko tu na tom placu treba da se zaradi novca, a onda upodobljavamo sve druge potrebe i na kraju dođemo do toga da naselje Sunnyville nema park, a ne samo da nema park nego nema 25 kvadrata slobodne površine,“ poredi Salata.
Ističe da je indikativno upravo to što je u Sunnyvillu izgrađena kockarnica na početku naselja, a ne škola kao što je trebalo.
„Iako se to načelno u početku planiralo da se tamo nađe park ipak govorimo o tome da je park samo jedan deo celokupnog naselja i od toga se odustalo. U naselju Višnjička banja svaki blok ima jedan svoj sopstveni park“, objašnjava on.
Udruženje Komšijska mreža volonterski je prikupljala potpise i sastajala se sa predstavnicima grada i opština i glavnim urbanistom.
Gacić za Mašinu navodi da su nekoliko meseci nakon toga na sastanku u Skupštini grada dobili informaciju da je realizacija parka poverena Javno-komunalnom preduzeću (JKP) „Zelenilo – Beograd”. Tada su, objašnjavaju, predstavljeni projekti i najavljen je početak radova.
„Kada je park u pitanju, postavljena je tabla sa logotipom Grada Beograda i renderom budućeg izgleda parka. Međutim, nije bila postavljena propisana građevinska tabla koja se prema zakonu postavlja na aktivnom gradilištu. Počela je nivelacija terena i izgradnja dela parka,“ rekla je za Mašinu Ana Gacić.
Gotovo tri godine kasnije, na toj lokaciji nalazi se nedovršeno i neobezbeđeno gradilište sa ostacima građevinskog materijala na padini kojoj građani mogu da pristupe. Uprkos apelima i sastancima, stanari su dočekali još jedno tropsko leto bez javnog parka.
„U vremenu kada su toplotni talasi sve češći i intenzivniji, parkovi više nisu pitanje estetike. Oni su deo osnovne infrastrukture koja hladi grad, poboljšava kvalitet vazduha i omogućava ljudima da bezbedno koriste javni prostor,“ kaže Gacić.
Promena odnosa prema javnom prostoru očita je u primeru Višnjičke banje
Vrhunac jugoslovenskog modernizma, prema rečima našeg sagovornika, Višnjička banja, umnogome se razlikuje od onoga što imamo danas u čemu on prepoznaje posledicu neoliberalne doktrine koja, kako kaže, podređuje prostor interesu krupnog kapitala.
„Pri izgradnji naselja Višnjička banja čovek je bio na prvom mestu, a tamo je novac, odnosno profit pojedinaca na prvom mestu. Te dve logike su evidentne i vrlo su vidljive samo kada pogledamo način na koji je taj javni prostor koncipiran,“ ističe Salata.
Gledajući naselje Višnjička banja, Salata navodi da postaje jasno da je ideja da se zajednica okuplja u prostoru između zgrada, dok je danas zajednica izmeštena na obod naselja.
Arhitekta podseća da su Dragoljub i Ljiljana Bakić išli na praksu kod čuvenog finskog arhitekte Alvara Aalta i od njega preuzeli princip čovekomernosti: odnos prema pejzažu, padini, prema saobraćaju, prirodi i prirodnim materijalima.
Višnjička banja, prema Salati, predstavlja sintezu urbanizma, arhitekture i pejzažnog dizajna gde je puno pažnje posvećeno zelenilu, što je očito u načinu na koji se arhitektura sa svojom crvenom opekom na komplementaran način uklapa u ceo taj ambijent i kreira jednu vrlo estetski upečatljivu celinu.
Salatino poređenje novog naselja i Višnjičke banje nalikuje na zapažanje danskog arhitekte Jana Gehla da postojanje javnih prostora određuje mogućnost svakodnevnih susreta i stvaranja zajednice.
Predviđene parcele za park postoje, ali uprkos inicijativi stanara do realizacije projekta nije došlo, a stanari se pitaju da li je potreba za novim zgradama nadmašila potrebu za dostojanstvenim naseljem.
M.P.
