Uočen je nagli porast negativnog izveštavanja i kampanje blaćenja usmerene protiv Crte – organizacije koja je tokom prethodnih deset godina izgradila reputaciju relevantnog nezavisnog posmatrača izbora u Srbiji.
Studija slučaja o Crti, u čijoj analizi je i Mašina učestvovala, sprovedena je od 1. septembra do 4. oktobra i deo je kontinuiranog monitoringa medijskog izveštavanja koji Šer sprovodi tokom izborne kampanje, a koji obuhvata 25 domaćih onlajn medija i najpopularnije društvene mreže.
Usred izbornog ciklusa, većina medija sistematski osporava legitimitet organizacije iz redova civilnog društva, koja uživa najveći autoritet u posmatranju izbora u Srbiji. Centralnu ulogu u tom procesu imaju mediji bliski vladajućim strukturama.
Od 25 medija obuhvaćenih monitoringom, njih 12 objavljuje tekstove u kojima je Crta na meti kampanje blaćenja. Deo njih generiše sadržaje kojima se osporava legitimitet Crte, dok drugi takve sadržaje preuzimaju, održavaju na agendi i dodatno intenziviraju uspostavljeni narativ, ističe se.
„Odsustvo argumenata i činjenica koje bi potkrepile tvrdnje iznete u ovim tekstovima, sugeriše da je njihova svrha podrivanje poverenja javnosti u organizaciju koja dosledno osvetljava neregularnosti tokom izbornog procesa i zloupotrebe javnih resursa”, navodi se u analizi.
Mada kontinuirani, intenzitet napada na Crtu raste sa približavanjem izbora. Dok je u početku posmatranog perioda bilo dana bez vesti u kojima se Crta pominje u negativnom tonu, poslednjih osam dana monitoringa, od 27. septembra do 4. oktobra, takvi tekstovi se objavljuju gotovo svakodnevno.
Najviše tekstova objavljeno je 27. septembra, nakon što je Crta dan ranije odbila poziv Aleksandra Vučića na učešće u debati na RTS-u, a zatim u nedelju 4. oktobra, kada je u javnost pušten audio-snimak na kom se navodno čuje advokat iz Crtinog pravnog tima, Vladimir Tupanjac, kako savetuje ljude da, „ako već moraju“ da napadaju policiju, to urade pametno i „stave kapuljače“.
Medijski napadi na Crtu potiču iz četiri osnovna izvora – iz vrha izvršne vlasti, od stranačkih operativaca, sa pseudo-nezavisnih instanci, sa društvenih mreža.
Napadački narativ može se razvrstati u šest vrsta diskreditujućih tvrdnji: da je Crta prikrivena politička stranka; da je član pravnog tima Crte ušao u prošireni sastav Republičke izborne komisije (RIK) u ime Studentske liste; da se Crta finansira iz stranih izvora; da su Crtina istraživanja lažirana; da se priprema za osporavanje izbora; i da stoji iza nasilja.
Tehnike kojima su se mediji služili u diskreditaciji Crte, između ostalih, jesu prekvalifikacija statusa, odnosno insistiranje na tome da organizacija nije nezavisni posmatrač izbora, već izborni učesnik, kao i pripisivanje lažne afilijacije – povezivanjem govornika na studentskoj konferenciji sa Crtom, iako nisu njeni članovi; korišćenjem podataka iz biografije članova Crte za narušavanje kredibiliteta organizacije; povezivanjem „po lancu“ sa drugim organizacijama ili pojedincima bez dokaza takve veze; ili preventivnom delegitimizacijom, najavljujući kao „otkriće“ nalaze sa kojim će Crta izaći na izborni dan.
Meta napada najčešće je bila organizacija u celosti, ali i pojedinci iz organizacije koji su imenovani poput Vukosave Crnjanski, Raše Nedeljkova, Pavla Dimitrijevića, kao i advokata Vladimira Tupanjca.
Napadi na Crtu tokom posmatranog perioda prošli su tri faze – osporavanje nepristrasnosti, prekvalifikacija statusa i finansijska delegitimizacija. Trenutno su u toku sledeće tri faze: personalizacija, preventivno osporavanje nalaza i kriminalizacija.
Poslednje tri faze, za koje se može očekivati da će uslediti u narednom periodu jesu institucionalna radnja, napad na nalaz izborne noći i zakonodavni epilog, odnosno praktično onemogućavanje rada organizacije.
Celokupnu analizu možete pronaći na sajtu Šer fondacije.
Darija Stjepić
