Dana 31. jula 1969. godine svečano je otvoren Hotel „Jugoslavija“, prvobitno projektovan 1947. od strane četvorice arhitekata Zagrebačke škole modernizma, na neposrednoj obali Dunava novoizgrađenog dela Beograda. Kako se navodi u najavi izložbe, njegov stil, oblikovan pod uticajem vodećih svetskih predstavnika međunarodnog modernizma, odgovarao je viziji novonastalog gradskog područja formirajući koherentnu i jedinstvenu arhitektonsku celinu. Uprkos dugotrajnoj izgradnji, Hotel „Jugoslavija“ je otvoren kao najluksuzniji hotel u zemlji. Ugostio je ne samo istaknute ličnosti iz oba bloka Hladnog rata, već i iz redova nesvrstanih zemalja, koje su u tom periodu formirale internacionalni pokret.
Sa raspadom SFR Jugoslavije, istorija zgrade se naglo menja: objekat je privatizovan, više puta je menjao vlasnika, delimično uništen u bombardovanju, preuređivan, i na kraju, nakon uklanjanja statusa zaštićenog kulturnog dobra, u martu 2025. godine potpuno srušen.
„Umetnički rad se bavi materijalnim ostacima uništene zgrade, integrišući ih u ručno štampanu grafičku kompoziciju. Pigment korišćen za štampu reprodukcija arhivskih fotografija sa otvaranja i prvih godina postojanja hotela je sam šut nekadašnje zgrade“, piše u najavi izložbe.
Na taj način su, kako se dodaje u najavi, duboke ideološke i društveno-političke transformacije postsocijalističkog konteksta neposredno upisane u sam rad i arhivirane na papiru.
„Manuelni proces izvođenja grafike – spor, intiman, dugotrajan i telesan – ovde postaje praksa kontra-spomeničkog žaljenja i otpora. Svaki otisak presvlači papir nekadašnjom materijalnošću zgrade. ,Telo‘ građevine postaje piksel; samlevena materija prikupljena na mestu njenog rušenja pretvara se u ,zrno‘ njene crno-bele fotografske slike – slike kao slojevitog arhiva forenzičkih tragova koji izranjaju iz samog medija destrukcije. Marković ne sastavlja monumentalnu elegiju prošlosti, već reaktivira afektivne i političke veze koje privatizacija nastoji da razori. Sećanje ne opstaje u netaknutim spomenicima, već u nestabilnim, afektivnim ostacima. U tom smislu, rad uspostavlja drugačiju ontologiju ruševine: ona nije objekt kontemplacije, već mesto sukobljenih sećanja; ne nasleđe-kao-čuvanje, već nasleđe-kao-otpor“ naglašava istoričarka umetnosti i teoretičarka, Jelena Vesić, u svom tekstu „Prašina odbija da nestane: Hotel Jugoslavija, postsocijalističko ruiniranje, nasleđe kao otpor“.
Dejan Marković je vizuelni umetnik iz Beograda, koji živi i radi u Berlinu. U svojoj umetničkoj praksi istražuje dinamike eksploatacije prirodnih i ljudskih resursa, prakse otpora, potisnute istorije i izgradnje normativnih okvira, fokusiran na mikro-istorije specifičnih društveno-političkih konteksta.
A.G.A.
