Do podele u Islamskoj zajednici došlo je 2007. godine, kada je deo imama formirao Rijaset Islamske zajednice Srbije, koja se vezivala za Beogradu, dok je paralelno delovala i Islamska zajednica u Srbiji, sa sedištem u Novom Pazaru i duhovnim centrom u Sarajevu.
Ujedinjenje Islamske zajednice predstavlja istorijski događaj za muslimane u Srbiji, a posebno za Bošnjake u Sandžaku, kaže za Mašinu politikolog Fahrudin Kladničanin.
„Podela koja je trajala gotovo dve decenije nije bila samo institucionalna niti se odnosila isključivo na pitanje upravljanja Islamskom zajednicom, već se duboko prenela među vernike, imame, porodice, prijatelje. U jednom periodu poprimila je takve razmere da je predstavljala i veoma ozbiljan bezbednosni problem, naročito u Sandžaku”, navodi on.
On smatra da je potreba da se podele ostave iza i da Islamska zajednica ponovo postane mesto okupljanja, sigurnosti i duhovnog oslonca, a ne prostor sukoba i političkog nadmetanja bila sve snažnija.
Kaže da je tome dodatno doprinosilo to što su pojedine političke partije iz Sandžaka pokazivale poseban interes za kontrolu nad Islamskom zajednicom, ponašajući se, kako kaže, kao da na nju polažu političko ili vlasničko pravo.
„Takav odnos produbljivao je podele i udaljavao Islamsku zajednicu od njene osnovne misije, ona ne sme biti produžena ruka nijedne partije niti instrument za ostvarivanje političkih interesa, već samostalna i nadpolitička institucija koja pripada svim vernicima”, zaključuje Kladničanin.
Da je ujedinjenje Islamske zajednice istorijski važan korak ne samo za Bošnjake i muslimane, već i za celo društvo u Srbiji, smatra i Tarik Brunčević, osnivač lokalnog medija Takt.
„Jedinstvena i stabilna Islamska zajednica sužava prostor za različite vjerske devijacije i pogrešna tumačenja, jača autentično razumijevanje islama i time doprinosi miru, stabilnosti i prosperitetu cijelog društva”, navodi on.
Ipak, dodaje, nakon verskog pomirenja ostaje još važnije pitanje punopravnog jedinstva i odnosa države prema Islamskoj zajednici.
Godinama je, navodi, spor oko pravnog nasledstva praktično blokirao restituciju vakufske imovine, dok je, ističe, Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC), vraćen najveći deo potraživanog zemljišta.
„Pravi test ovog pomirenja zato će biti da li će država konačno priznati jasnu adresu Islamske zajednice i omogućiti joj ravnopravno ostvarivanje prava ili će se nastaviti praksa održavanja muslimana u svojevrsnom pravnom i institucionalnom vakuumu preko državi bliskih vjerskih struktura i pojedinaca u Beogradu”, zaključuje Brunčević.
Kako bi izlazak bošnjačkih stranaka na izbore uticao na rezultat studentske liste?
Par dana nakon ujedinjenja Islamske zajednice, narodni poslanik Stranke demokratske akcije (SDA) Sandžaka Ahmedin Škrijelj naveo je za medije da bi trebalo formirati jedinstvenu izbornu listu bošnjačkih stranaka radi zaštite interesa bošnjačkog naroda.
Naveo je da je SDA Sandžaka podržavala studentske zahteve, ali da je izborna lista nešto drugo.
Predsednik Stranke pravde i pomirenja (SPP) Usame Zukorlić je pozdravio stav drugih partija koje su uvidele potrebu za političkim i nacionalnim jedinstvom bošnjačkog naroda, a predsednik Sandžačke demokratske partije (SDP) Samir Lekić rekao je da će se ta partija odazvati pozivu SDA Sandžaka.
Zbor građana Novi Pazar je pozdravio ujedinjenje Islamske zajednice, ali kritikuje, kako se navodi, to što bošnjačke partije pokušavaju da zloupotrebe taj čin.
Oni smatraju da stranke trguju ujedinjenjem islamskih zajednica kako bi skupile političke poene i da žele da prikriju odgovornost za višedecenijsko produbljivanje podela i to da su godinama sarađivale sa Srpskom naprednom strankom (SNS).
Ujedinjenje Islamske zajednice ne bi trebalo, navodi politikolog Fahrudin Kladničani, automatski povezivati sa političkim ujedinjenjem bošnjačkih stranaka, pošto je reč o dva potpuno različita procesa.
Muslimanima je potrebna jedna Islamska zajednica, ali Bošnjacima nije potrebna jedna politička partija niti jedna izborna lista, smatra on.
Politički pluralizam je, dodaje, osnov demokratije, pa on smatra da bi bošnjačke stranke iz Sandžaka na izbore trebalo da izađu samostalno i da svaka od njih pred građanima proveri sopstvenu snagu, program i kredibilitet.
„Potencijalno učešće manjinskih stranaka iz Sandžaka moglo bi značajno da utiče na izborni rezultat, posebno ukoliko izbori budu neizvesni i ukoliko nekoliko poslaničkih mandata bude odlučivalo o budućoj parlamentarnoj većini”, navodi politikolog.
Kaže da bi izlazak u više kolona verovatno povećao mobilizaciju bošnjačkih birača, jer bi građani imali mogućnost stvarnog izbora između različitih politika. Istovremeno, navodi, to bi pokazalo koliko svaka od tih stranaka zaista ima podrške u samom bošnjačkom biračkom telu.
„Dobro bi bilo da među njima postoji minimum saglasnosti o pitanjima od zajedničkog interesa za Bošnjake, ali taj minimum ne zahteva zajedničku izbornu listu”, navodi Kladničanin.
Važno je, navodi, posle ujedinjenja mora napraviti jasnu granica između verske zajednice i političkih partija, jer smatra da bi bilo štetno da bilo koja stranka pokuša da ujedinjenu Islamsku zajednicu predstavi kao svoj politički plen, izborni resurs ili dokaz sopstvene pobede.
Tarik Brunčević iz Takta kaže da versko pomirenje prirodno otvara prostor za okupljanje oko ključnih nacionalnih interesa Bošnjaka i smatra da u tome nema ničeg spornog, naprotiv.
To, međutim, kaže on, treba jasno razdvojiti od ideje zajedničke parlamentarne liste tri najjače bošnjačke partije, jer, kako navodi, tu presudni postaju trenutak i, pre svega, motiv takvog političkog jedinstva.
„Ako bi takva lista služila zaštiti interesa naroda, mogla bi predstavljati historijski iskorak, ali ako bi njen cilj bio pacifikovanje studentskog i građanskog bunta i očuvanje aktuelnog režima, onda bi se političko jedinstvo pretvorilo u politički anestetik sa ozbiljnim posljedicama i za Sandžak i za demokratizaciju cijele Srbije”, zaključuje Brunčević.
Upitan o uticaju potencijalnog izlaska na izbore manjinskih stranaka na rezultat studentske liste, politikolog Fahrudin Kladničanin kaže da je nesumnjivo da studenti imaju određenu podršku u Novom Pazaru, ali da jačanje nacionalnih tema i pitanja koja neposredno zaokupljaju bošnjačku zajednicu utiču i na raspoloženje bošnjačkih birača.
Zbog toga smatra da će podrška bošnjačkih birača studentskom pokretu svakako postojati, ali verovatno ne u onoj meri koja se mogla očekivati pre godinu dana, kada je studentska mobilizacija bila na svom vrhuncu.
Kladničanin smatra da će ključnu ulogu među bošnjačkim biračima ipak odigrati bošnjačke političke stranke.
Podseća da postoje najave mogućeg dogovora Sandžačke demokratske partije (SDP) i SDA Sandžaka o potencijalnom zajedničkom učešću na izborima, dok SPP ima stranački kongres u septembru.
Studentska lista se, pojašnjava, pojavljuje kao četvrta politička opcija koja računa na podršku unutar bošnjačkog biračkog tela, a svoje uporište među Bošnjacima ima i SNS.
„Potencijalni mandati bošnjačkih stranaka mogli bi imati presudnu ulogu ukoliko izborni rezultat bude tesan, jer bi upravo od njihove odluke kome će pružiti podršku moglo zavisiti formiranje buduće Vlade Srbije, ali to ćemo tek znati kada vidimo izborni rezultat u celini”, zaključuje politikolog.
D.S.
