Putovanja, susreti sa parkovima i zaštićenim područjima širom Evrope naveli su sociološkinju i aktivistkinju Milicu Batričević da se zapita koliko malo pažnje posvećujemo istoriji prirode koja nas okružuje i zajedničkim naporima ljudi koji su je stvarali. Upravo Zvezdarska šuma, odnosno zaštita i odbrana iste, bila je formativna za aktivizam Batričević, koja je i danas članica neformalne inicijative „Sačuvajmo zelenu Zvedzdaru“.
„Zapitala sam se da li je moguće da Zvezdarska šuma, područje zaštićeno 2013. godine, nema istoriju. Šta li je sa onim područjima koja nisu pod zaštitom“, kaže Batričević za Mašinu.
Poznato je da je pošumljavanje započeto nakon izgradnje Opservatorije tridesetih godina, ali uprkos tome, institucije koje bi trebalo time da se bave, poput opština, lokalnih škola, arhiva i muzeja nisu imale mnogo detaljnije informacije o tome kako je nastala Zvezdarska šuma.
Uz pomoć dr Milice Lukić Petrović i drugih saradnica i saradnika, tokom godine nastaviće se istraživanje o Zvezdarskoj šumi, a sva prikupljena građa će se javno deliti.
Svest o značaju šuma u posleratnom planiranju grada
Pavle Živković setio se datuma 29. avgust 1946. godine, a zatim su Slaven Radović i Sanja Radović pomogli u nalaženju elektronske verzije Godišnjaka grada Beograda koja je potvrdila taj podatak. Stotinu novinskih članaka kasnije, Batričević i Živković pronašli su prve tekstove o pošumljavanju Zvezdare.
Živković, aktivista inicijative „Sačuvajmo zelenu Zvezdaru“ kaže da mu je najzanimljivije bilo čitanje o tome kako su se ljudi organizovali odmah posle rata.
„Već u novembru 1944. formirali su odbore koji su radili na posleratnoj obnovi Zvezdare. I već 1946. godine dolazi na red pošumljavanje. To nam govori koliko je bila razvijena svest o značaju šuma u posleratnom planiranju grada“, navodi Živković.
Istorija kao lekcija
„Istorija jednog grada je istorija i prirode i društva. Ovo što se sada dešavalo sa čiopama nam govori o tome koliko su te stvari povezane. Ako uzimamo prostor zdravo za gotovo mi onda mislimo da možemo bilo kako da se ponašamo prema njemu. Postojali su ljudi koji su planski mislili o tome i sve je to urađeno u radnim akcijama. Taj zeleni pojas i ta pluća grada su svesno stvarana. Sad imamo investitorsku gradnju u Beogradu koju ne prati nikakva zelena infrastruktura. Istorija treba da služi i kao lekcija“, navodi Batričević.
Naša sagovornica ističe i da građani ne bi trebalo da se bave ovime, već da Grad i država treba svu tu istoriju da sačuvaju i adekvatno obeleže, u ovom slučaju u Zvezdarskoj šumi.
„Važno je da znamo koliki je značaj šume i prirode za ceo naš ekosistem. To čak nije samo ekološka tema, to je čisto egzistencijalna stvar. A to su znali ljudi i pre sto godina, mi pokušavamo da osvestimo i danas tu misao kod ljudi. To mi trenutno radimo kroz primere iz istorije“, smatra Živković.
Kako smo pisali na Mašini, borba inicijative „Sačuvajmo zelenu Zvezdaru“ počela je krajem 2019. organizovanjem nekoliko protesta i podnošenjem primedbi na Plan detaljne regulacije.
Prema pisanju Nove ekonomije, danas se na području Zvezdarske šume planira gradnja 8.595 kvadratnih metara za stanovanje. Kako se navodi u planu koji je stavljen na javni uvid, na ovom području će biti izgrađene zgrade koje imaju prizemlje, prvi sprat i povučeni sprat. U samom planu navodi se da je izradi Izmena i dopuna plana detaljne regulacije pristupilo na osnovu odluke koja je doneta na sednici Skupštine Grada Beograda još 2019. godine.
Dom stotina vrsta biljaka i životinja
Kako se na sajtu JKP „Zelenilo-Beograd“ navodi, na prostoru Zvezdarske šume zabeleženo je 136 biljnih vrsta. Evidentirano je devet vrsta drveća koje spadaju u kategoriju retkih, reliktnih, endemičnih i ugroženih vrsta.
Veliki značaj na zaštićenom području Zvezdarska šuma imaju vodozemci i gmizavci kao prelazni i završni članovi biocenoza. Na prostoru Zvezdarske šume zabeleženo je ukupno sedam vrsta vodozemaca i gmizavaca. U Zvezdarskoj šumi i oko nje se sreće 48 vrsta ptica različitog statusa zaštite.
Spomenik prirode Zvezdarska šuma proglašena je zaštićenim područjem radi očuvanja prirodnih vrednosti, strukture i kvaliteta šume, zemljišta i vazduha, kao i unapređenja prostorne celine nastale ljudskom aktivnošću koja je važan deo sistema gradskog zelenila i koja primarno doprinosi sprečavanju pojave klizišta, regulisanju i poboljšanju mikroklimatskih uslova i uslova za odmor i rekreaciju.
A.G.A.
