Dana 24. februara 2022. godine Rusija je pokrenula najveći rat u Evropi od Drugog svetskog rata. Pod izgovorom „denacifikacije“, eskalirala je već postojeći sukob niskog intenziteta u Donbasu, koji je tinjao još od aneksije Krima. Ideološki okvir Kremlja počiva na tvrdnji da ukrajinski narod zapravo ne postoji, što dodatno podstiče dehumanizaciju kao opravdanje za rat.
Počev od prevrata u Ukrajini 2014. godine, SAD i NATO su dodatno zaoštravali odnose sa Moskvom širenjem Alijanse i militarizacijom Evrope. Od 2022. godine, SAD su odobrile 188 milijardi dolara pomoći Ukrajini, uključujući 70 milijardi za proizvodnju oružja koja direktno finansira fabrike u više od sedamdeset američkih gradova, prema istraživanju Američkog instituta za preduzetništvo.
Broj ranjenih i ubijenih na obe strane je svakako izuzetno velik, a procene koje dolaze sa različitih strana toliko variraju da ih ovde nećemo iznositi.
Uprkos ogromnom prilivu oružja i stalnoj mobilizaciji novih vojnika, jasnog pobednika nema ni na pragu pete godine rata. Rusija kontroliše gotovo 20 odsto ukrajinske teritorije, ali je od 2022. osvojila tek oko sedam procenata dodatnog prostora. Linije fronta su, praktično, zamrznute.
Istovremeno, rat je razgolitio i produbio podele – unutar SAD, unutar EU, ali i širom sveta. Kada su zapadne države uvele sveobuhvatne sankcije, koje su najteže pogodile obične građane Rusije, računale su na slom ruske države i disciplinovano svrstavanje trećih zemalja. Umesto potpune izolacije, došlo je do preslagivanja saveza, učvršćivanja blokova i sve težih geopolitičkih balansiranja.
Mađarska je juče nastavila praksu blokiranja evropskih odluka o Ukrajini, sprečivši nove sankcije Rusiji i kredit od 106 milijardi dolara za Kijev. Iako je EU najavila postepeno ukidanje ruskog nafte do 2027. godine, pojavili su se izveštaji da i čvrsti američki saveznici, poput Nemačke, uprkos zabrani uvoze ruski gas.
Na globalnom planu, pokušaj SAD da izoluje Rusiju dodatno je osnažio njenog glavnog rivala – Kinu. Peking je trgovinu sa Moskvom podigao na rekordne nivoe, postavši jedan od najvećih kupaca ruske nafte, uz istovremeno širenje obračuna u juanima umesto u dolarima.
Indija, takođe američki partner, od 2022. godine uvezla je 168 milijardi dolara ruske nafte po sniženim cenama. Brazil je, uprkos pritiscima Vašingtona, nastavio uvoz ruskih đubriva. Saudijska Arabija, ključni američki saveznik na Bliskom istoku (uz Izrael), nastavila je saradnju sa Rusijom u okviru OPEK-a.
Ipak, u nekim državama, vetrovi su duvali drugačije – među njima i u Republici Srbiji.
Predsednik Aleksandar Vučić je 2022. godine isticao „neutralnost“ i oslanjao se na proruski sentiment u Srbiji kako bi odbio uvođenje sankcija Moskvi. Ta neutralnost dovedena je u pitanje kada je otkriveno da je Srbija posredno izvezla više od milion evra municije ukrajinskim snagama koje ratuju protiv Rusije. U 2025. godini, portparolka ruskog Ministarstva spoljnih poslova Marija Zaharova primetila je: „Jedno čujemo kada on [Vučić] govori u Moskvi, a drugo kada govori negde drugde.“
Rastući jaz između Beograda i Moskve postao je naročito vidljiv u jesen 2025. godine, kada su američke sankcije zapretile opstanku NIS-a, državne naftne kompanije u većinskom ruskom vlasništvu. Kako je Mašina ranije pisala, Rusija nije žurila da proda svoj udeo i tako spreči kolaps NIS-a i potencijalni udar na energetsku stabilnost Srbije. Bivša ambasadorka Branka Latinović ocenila je za Mašinu da bi takav stav Moskve mogao predstavljati svojevrsnu odmazdu zbog indirektne prodaje municije Ukrajini.
U poređenju sa EU i Kinom, ruska trgovina i direktne investicije u Srbiji su znatno skromnije, zbog čega je NIS predstavljao važan ekonomski instrument pritiska. Dogovor o prodaji udela postao je realan tek kada je u pregovore ušla mađarska kompanija MOL. Mađarska, uprkos članstvu u EU, ostaje posvećena održavanju i jačanju veza sa Rusijom. U opticaju su i planovi o izgradnji naftovoda kroz Srbiju koji bi se povezivao sa naftovodom „Družba“, preko kojeg ruska nafta stiže do Mađarske.
Globalne borbe za moć duboko su preoblikovane ratom u Ukrajini, ali niko nije platio višu cenu od radnica i radnika Ukrajine i Rusije. Milioni su raseljeni, stotine hiljada su izgubile živote, čitave generacije su izbrisane. Dok ukrajinske i ruske elite odbacuju jedan mirovni plan za drugim, jasno je da oni koji snose teret rata imaju i najviše razloga da potraže zajednički interes – i zajednički izlaz.
